Przy pierwszym kontakcie z tym instrumentem łatwo pomylić liczbę strun z liczbą kołków stroikowych albo sądzić, że duże pudło wymaga większego zestawu. Ile strun ma wiolonczela? Standardowy instrument ma cztery struny, a ich układ decyduje o charakterystycznym, szerokim zakresie brzmienia. Poniżej wyjaśniam także, jak są strojone, czym różnią się warianty pięciostrunowe i na co zwrócić uwagę przy zakupie lub wymianie kompletu.
Najważniejsze fakty o strunach wiolonczeli
- Standardowo cztery struny ma większość współczesnych wiolonczel.
- Od najniższej do najwyższej są strojone do dźwięków C, G, D, A.
- Struny tworzą układ kwartowo-kwintowy, w którym są oddalone od siebie o kwintę czystą.
- Modele pięciostrunowe istnieją, ale są znacznie mniej popularne.
- Liczba strun nie zależy od rozmiaru instrumentu, dlatego także wiolonczela dla dziecka zwykle ma cztery struny.
Standardowa wiolonczela ma cztery struny
Najkrótsza odpowiedź brzmi cztery. Taki układ jest standardem w orkiestrach, szkołach muzycznych, zespołach kameralnych i większości repertuaru solowego. Dzięki niemu instrument zachowuje dobry balans między niskim, pełnym dołem a śpiewną górą.
Struny biegną od strunnika przez podstawek aż do kołków stroikowych. Nie należy jednak utożsamiać ich liczby z liczbą kołków, mikrostroików czy elementów mocujących. Każda z czterech strun ma własny tor drgań, grubość i zakres dźwięków, choć wykonawca może również uzyskiwać wiele dodatkowych tonów przez skracanie struny palcami na podstrunnicy.
W mojej ocenie właśnie ta prostota bywa dla początkujących dużym ułatwieniem. Nie trzeba zapamiętywać rozbudowanego układu, a podział na cztery struny szybko porządkuje naukę pierwszych gam, zmian pozycji i pracy smyczkiem.
Jakie dźwięki tworzą ten układ
Standardowe strojenie wiolonczeli, licząc od najniższej struny, to C, G, D, A. Dźwięki są oddalone od siebie o kwintę czystą, czyli interwał obejmujący pięć kolejnych nazw dźwięków. W zapisie oktawowym najczęściej podaje się je jako C2, G2, D3 i A3.
| Struna | Dźwięk | Rola brzmieniowa |
|---|---|---|
| IV | C | Najniższa, głęboka i basowa |
| III | G | Ciepła, nośna średnica |
| II | D | Wszechstronny środek skali |
| I | A | Najwyższa, jasna i śpiewna |
Najniższa struna C daje wiolonczeli charakterystyczną głębię, natomiast A pozwala prowadzić melodie o wyraźnie bardziej wokalnym charakterze. W praktyce muzycy często zmieniają strunę nie tylko ze względu na wysokość dźwięku, lecz także na barwę, głośność i sposób reakcji na smyczek.
Dlaczego cztery struny wystarczają do szerokiej skali
Sama liczba strun nie mówi jeszcze, ile dźwięków można zagrać. Każda struna ma zakres obejmujący wiele tonów, ponieważ lewa ręka skraca jej drgającą część na podstrunnicy. W efekcie czterostrunowa wiolonczela obejmuje niemal cztery oktawy, a w wyższych rejestrach korzysta z pozycji kciukowych i flażoletów.
Flażolet to dźwięk uzyskiwany przez lekkie dotknięcie struny w określonym miejscu, bez pełnego dociskania jej do podstrunnicy. Ta technika pozwala wydobywać wysokie, często lekko eteryczne tony. Z kolei zmiana pozycji oznacza przesunięcie lewej ręki wyżej po gryfie, dzięki czemu ta sama struna obsługuje kolejne fragmenty skali.
To dlatego nie traktuję czterech strun jako ograniczenia. O możliwościach instrumentu decydują także długość menzury, konstrukcja pudła rezonansowego, umiejętności wykonawcy i repertuar. Dobrze ustawiona standardowa wiolonczela potrafi zabrzmieć zarówno potężnie, jak i bardzo delikatnie.
Czym różni się wiolonczela pięciostrunowa
Istnieją wiolonczele z pięcioma strunami, ale nie są one podstawowym wyborem dla większości uczniów ani orkiestr. Dodatkowa struna najczęściej znajduje się powyżej A i jest strojona do E, choć spotyka się również inne konfiguracje zależne od przeznaczenia instrumentu.
Pięciostrunowy model może ułatwić wykonywanie bardzo wysokich partii bez przesuwania ręki na skrajnie wysokie pozycje. Z drugiej strony wymaga przyzwyczajenia do szerszego rozstawu strun, innego prowadzenia smyczka i bardziej świadomego tłumienia sąsiednich strun.
Takie instrumenty pojawiają się w wykonawstwie historycznym, muzyce solowej, folkowej, filmowej i eksperymentalnej. Jeśli ktoś dopiero zaczyna naukę klasycznej wiolonczeli, zwykle rozsądniej wybrać wersję czterostrunową, bo materiały dydaktyczne, akcesoria i repertuar są do niej łatwiej dostępne.
Jak dobrać i wymienić struny bez typowych błędów
Przy wymianie najważniejszy jest nie sam fakt, że komplet ma cztery sztuki, lecz jego dopasowanie do instrumentu. Trzeba sprawdzić rozmiar wiolonczeli, napięcie strun i ich przeznaczenie. Zestaw do instrumentu 4/4 nie będzie właściwym wyborem do mniejszego modelu 3/4 lub 1/2.
- Nie mieszaj przypadkowo strun o skrajnie różnym napięciu.
- Wymieniaj je pojedynczo, aby nie rozregulować gwałtownie podstawka i duszy instrumentu.
- Po założeniu sprawdź, czy struna prawidłowo leży w rowkach podstawka i strunnika.
- Nowy komplet może stabilizować się przez kilka dni, dlatego częste dostrajanie na początku jest normalne.
Struny stalowe są popularne dzięki trwałości i stabilnemu strojeniu, ale konkretne brzmienie zależy od marki, rdzenia i napięcia. Początkujący często kupują najdroższy komplet w przekonaniu, że automatycznie poprawi dźwięk. Moim zdaniem większą różnicę potrafi zrobić prawidłowe ustawienie podstawka i konsultacja z nauczycielem lub lutnikiem.
Cztery struny to odpowiedź, którą warto zapamiętać
W typowej współczesnej wiolonczeli znajdziemy cztery struny strojone C-G-D-A. Wariant pięciostrunowy jest ciekawą alternatywą dla określonych zastosowań, ale nie zmienia podstawowej zasady, z którą spotyka się większość osób uczących się gry.
Przy wyborze instrumentu ważniejsze od samej liczby strun są wygoda gry, stan podstrunnicy, jakość podstawka i stabilność stroju. To one w dużej mierze decydują o tym, czy wiolonczela będzie rozwijała możliwości muzyka, zamiast utrudniać mu pierwszy kontakt z instrumentem.
