Skinheadzi - historia, muzyka i różne oblicza subkultury

Łysa lub bardzo krótko ostrzyżona głowa, ciężkie buty i charakterystyczna muzyka często tworzą obraz, który automatycznie kojarzy się z agresją albo skrajną prawicą. To jednak tylko część historii, dlatego wyjaśniam, skąd wzięła się subkultura skinheadów, jakie gatunki ją ukształtowały, czym różnią się jej odłamy i dlaczego nie każdego skinheada można nazywać neonazistą.

Skąd wzięli się skinheadzi

Subkultura skinheadów narodziła się w Wielkiej Brytanii pod koniec lat 60. Jej źródeł szuka się przede wszystkim w środowisku młodzieży robotniczej, która łączyła wpływy brytyjskich hard mods z kulturą jamajskich rude boys. To ważne, bo pierwsze pokolenie skinheadów było środowiskiem wieloetnicznym, a muzyka karaibska od początku zajmowała w nim bardzo dużo miejsca.

Młodzi ludzie odcinali się od hippisowskiego stylu, długich włosów i marzycielskiego wizerunku. Cenili prostotę, dyscyplinę, lokalną wspólnotę i ubrania, które sprawdzały się zarówno w pracy, jak i podczas koncertu. Polski portal edukacyjny Zintegrowanej Platformy Edukacyjnej również wskazuje muzykę jako jeden z elementów spajających subkultury młodzieżowe.

Samo słowo skinhead odnosi się do charakterystycznej fryzury, ale nie wyczerpuje znaczenia całego zjawiska. Była to jednocześnie moda, sposób spędzania czasu, środowisko muzyczne i forma identyfikacji klasowej. Dopiero późniejsze przemiany polityczne sprawiły, że w powszechnej świadomości skinhead zaczął być niemal automatycznie utożsamiany z rasizmem.

Muzyka, bez której trudno zrozumieć tę subkulturę

Jeżeli patrzeć na historię skinheadów przez pryzmat muzyki, obraz staje się znacznie ciekawszy. Wczesne środowisko słuchało przede wszystkim ska, rocksteady i reggae, a także soulu, rhythm and bluesa oraz jamajskich singli wydawanych między innymi przez Trojan Records.

Od ska i reggae do skinhead reggae

Ska wnosiło szybki rytm, wyraźną sekcję dętą i taneczność. Rocksteady było spokojniejsze i bardziej melodyjne, natomiast wczesne reggae przyniosło cięższy bas oraz mocniej zaznaczony rytm. Określenie skinhead reggae opisuje właśnie tę odmianę wczesnego reggae, która szczególnie mocno trafiła do brytyjskiej młodzieży robotniczej.

W mojej ocenie to właśnie ten muzyczny fundament najlepiej pokazuje, jak bardzo uproszczony jest obraz skinheada jako wyłącznie białego nacjonalisty. Trudno opowiedzieć historię pierwszej generacji bez jamajskich artystów, rytmów i klubów, w których spotykała się czarna i biała młodzież.

Przeczytaj również: Pathos Logos MKII - Czy to hybrydowy wzmacniacz dla Ciebie?

Znaczenie punku i Oi!

Pod koniec lat 70. część środowiska zbliżyła się do punku. Rozwinął się wtedy nurt Oi!, kojarzony z prostymi, mocnymi refrenami, tematami klasy pracującej, lokalną solidarnością i koncertową energią. Do najczęściej wymienianych zespołów należą Cock Sparrer, Sham 69, The 4-Skins i Cockney Rejects.

Oi! nie było z definicji muzyką rasistowską, choć na części koncertów pojawiały się grupy skrajnie prawicowe i przemoc. Dlatego przy ocenianiu konkretnego zespołu trzeba patrzeć na teksty, historię działalności i środowisko, a nie tylko na samą nazwę gatunku albo wygląd publiczności.

Jak wygląda typowy styl skinheadów

Wizerunek skinheada miał być praktyczny, rozpoznawalny i pozbawiony zbędnych ozdób. Najczęściej pojawiały się krótko ostrzyżone włosy, ciężkie buty, podwinięte jeansy, szelki, koszule oraz kurtki Harrington lub bomberki. Popularne były także proste polo i ubrania inspirowane modą robotniczą.

Sam ubiór nie wystarcza jednak do określenia poglądów danej osoby. Buty, szelki czy fryzura nie są automatycznie symbolami neonazizmu, choć niektóre konkretne naszywki, emblematy i hasła mogą wskazywać na przynależność do środowiska skrajnie prawicowego. Zawsze liczy się cały zestaw znaków oraz zachowanie, a nie pojedynczy element garderoby.

Dlaczego skinheadzi zaczęli być kojarzeni z rasizmem

W latach 70. i 80. część organizacji skrajnie prawicowych próbowała przejąć estetykę skinheadów i wykorzystać ją do rekrutacji młodych ludzi. W ten sposób obok tradycyjnych skinheadów pojawił się rasistowski odłam white power, związany z neonazizmem, ksenofobią i przemocą wobec mniejszości.

Media często pokazywały najbardziej agresywne grupy, przez co ich wizerunek przesłonił wcześniejsze, wielokulturowe korzenie ruchu. Raport Southern Poverty Law Center opisuje rozwój rasistowskiego odłamu jako osobny proces, związany między innymi z muzyką white power i organizacjami skrajnej prawicy.

Trzeba więc rozróżnić skinheada jako uczestnika subkultury od rasistowskiego skinheada. W języku potocznym te określenia bywają mieszane, ale historycznie i ideologicznie nie oznaczają tego samego. To rozróżnienie ma znaczenie także dla muzyki, ponieważ część zespołów Oi! i punkowych otwarcie odcinała się od rasizmu.

Najważniejsze odłamy i różnice między nimi

Subkultura nie ma jednej organizacji, programu ani zestawu poglądów obowiązujących wszystkich jej uczestników. Najprościej uporządkować ją przez kilka głównych nurtów, pamiętając, że granice między nimi nie zawsze są ostre.

• Traditional skinheads lub trads nawiązują do pierwotnego stylu, muzyki ska, rocksteady, reggae i soulu. Największe znaczenie mają dla nich muzyka, moda i historia subkultury.
• SHARP, czyli Skinheads Against Racial Prejudice, to środowiska antyrasistowskie, które sprzeciwiają się zawłaszczaniu nazwy skinhead przez neonazistów.
• RASH, czyli Red and Anarchist Skinheads, łączy estetykę skinheadów z poglądami lewicowymi, anarchistycznymi lub antyautorytarnymi.
• White power skinheads opierają identyfikację na nacjonalizmie etnicznym, rasizmie lub neonazizmie. To właśnie ten odłam odpowiada za najbardziej negatywne skojarzenia.

Określenie bonehead bywa używane przez antyrasistowskich skinheadów wobec przedstawicieli nurtu white power. Nie jest to jednak neutralna nazwa naukowa, tylko określenie polemiczne używane wewnątrz konfliktu między odłamami.

Jak rozumieć skinheadów w Polsce

W Polsce subkultura skinheadów była zwykle odbierana przez pryzmat lokalnej sceny punkowej, Oi! i rocka ulicznego. Dla części osób najważniejsze były koncerty, kolekcjonowanie płyt, styl ubierania i więź z grupą, dla innych identyfikacja polityczna. Nie da się więc opisać całego środowiska jednym zdaniem.

Największy błąd polega na ocenianiu osoby wyłącznie po fryzurze i butach. Przydatniejsze jest sprawdzenie, jakiej muzyki słucha, jakie symbole nosi, co mówi o mniejszościach i czy usprawiedliwia przemoc. Ten zestaw informacji daje znacznie pełniejszy obraz niż sama stylizacja.

W praktyce warto zachować ostrożność wobec emblematów, haseł i gestów kojarzonych z nazizmem lub przemocą polityczną. Jednocześnie nie powinno się automatycznie przypisywać takich poglądów każdej osobie z ogoloną głową, ponieważ tradycyjne i antyrasistowskie środowiska nadal odwołują się do tej samej estetyki.

Co naprawdę oznacza ten styl muzyczny i kulturowy

Najuczciwsza odpowiedź na pytanie, co to jest skinhead, brzmi następująco: to zróżnicowana subkultura wywodząca się z brytyjskiej klasy pracującej, której pierwsze pokolenie było silnie związane z jamajską muzyką i modą. Z czasem rozwinęły się w niej nurty tradycyjne, antyrasistowskie, lewicowe oraz skrajnie prawicowe.

Muzyka pozostaje najlepszym kluczem do zrozumienia tej historii. Ska, rocksteady, reggae, soul, punk i Oi! nie są jedynie dodatkiem do wyglądu, lecz fundamentem, z którego wyrósł cały styl. Dlatego przy opisywaniu skinheadów warto zaczynać od kontekstu muzycznego, a dopiero później przechodzić do stereotypów i politycznych skojarzeń.