Nazwa Procol Harum brzmi jak łacińska sentencja, ale jej historia zaczyna się znacznie bardziej przyziemnie: od rodowodowego imienia kota. Wyjaśnienie, co oznacza nazwa brytyjskiego zespołu, prowadzi przez pomyłkę w zapisie, niepewną interpretację łacińską i muzykę, która rzeczywiście wyszła poza rockowe schematy.
Najważniejsze informacje o nazwie Procol Harum
- Pochodzenie: nazwa została zaczerpnięta z rodowodowego imienia kota należącego do znajomych muzyków.
- Pierwotny zapis: w relacjach pojawiają się formy Procul Harun oraz Procul Harum.
- Popularne znaczenie: nazwę tłumaczy się jako „z dala od tych rzeczy” albo „poza tymi sprawami”.
- Językowa pułapka: nie jest to poprawna, klasyczna łacińska fraza, więc przekład należy traktować ostrożnie.
- Muzyczny kontekst: Procol Harum zasłynął z łączenia rocka, organów i wpływów muzyki klasycznej.
Procol Harum, co to znaczy i skąd wzięła się nazwa?
Najprostsza odpowiedź brzmi: Procol Harum nie było pierwotnie łacińskim hasłem wymyślonym dla zespołu. Muzycy przejęli nazwę od kota o rodowodowym imieniu podobnym do „Procul Harun” lub „Procul Harum”. Zwierzę należało do znajomych związanych ze środowiskiem, w którym działali Gary Brooker i Keith Reid.
Pomysł miał paść z ust Guya Stevensa, ważnej postaci w początkach grupy. Nazwa spodobała się muzykom właśnie dlatego, że była dziwna, tajemnicza i łatwa do zapamiętania. Nie przeprowadzali wtedy analizy językowej. Najpierw wybrali brzmienie, a dopiero później zaczęli zastanawiać się nad znaczeniem.
Według relacji członków zespołu zapis został najprawdopodobniej przekręcony podczas przekazywania go przez telefon. Kiedy grupa zdobyła popularność, nie było już sensu poprawiać nazwy. Tak narodził się jeden z najbardziej charakterystycznych szyldów w historii brytyjskiego rocka.
Skąd wzięło się tłumaczenie „poza tymi rzeczami”?
Popularna interpretacja odwołuje się do łacińskiego procul, czyli „daleko”, „z dala” lub „w oddaleniu”. Drugi człon bywa łączony z formą harum, którą można rozumieć jako „tych” lub „tych rzeczy”. Stąd pojawiają się polskie przekłady „z dala od tych rzeczy”, „poza tymi sprawami” albo „daleko od tego wszystkiego”.
Tu trzeba jednak postawić małą gwiazdkę. Procol Harum nie jest poprawnym klasycznym zdaniem po łacinie. W standardowej łacinie słowo procul zwykle łączy się z inną konstrukcją gramatyczną, a sama forma „harum” nie tworzy z nim bezdyskusyjnego, poprawnego zwrotu. Dlatego nie przedstawiałbym tego jako dosłownego tłumaczenia, tylko jako późniejszą, poetycką interpretację nazwy.
To rozróżnienie jest istotne, bo w internecie można spotkać bardzo pewne stwierdzenia, że nazwa oznacza dokładnie „poza tymi rzeczami”. W rzeczywistości jej prawdziwym źródłem był kot, a łacińskie znaczenie okazało się ciekawym zbiegiem okoliczności. Z mojego punktu widzenia właśnie ta niejednoznaczność dodaje nazwie uroku.
Dlaczego ta przypadkowa nazwa pasuje do muzyki zespołu?
Procol Harum powstał w 1967 roku i szybko wyróżnił się na tle prostszego, gitarowego rocka. Brzmienie grupy opierało się na mocnym głosie Gary’ego Brookera, ekspresyjnych partiach organów oraz aranżacjach czerpiących z muzyki klasycznej. Największy przebój, A Whiter Shade of Pale, dotarł w Wielkiej Brytanii na pierwsze miejsce i utrzymał się na szczycie przez 6 tygodni.
Nazwa „poza tymi rzeczami” zaczęła więc pasować do zespołu niemal jak gotowy manifest. Muzycy rzeczywiście wychodzili poza typowe ramy piosenki rockowej, łącząc blues, psychodelię, pop i formy kojarzone z muzyką poważną. W ich nagraniach fortepian i organy nie pełnią wyłącznie funkcji tła. Budują napięcie, prowadzą melodię i nadają utworom niemal sakralny charakter.
Dobrze słychać to także w koncertowych wersjach z orkiestrą. Jeśli interesuje Cię, jak duży wpływ na odbiór takiego wykonania ma prowadzenie orkiestry, warto spojrzeć na rolę dyrygenta nie tylko jako osoby odmierzającej tempo. W przypadku Procol Harum ważne było zgranie rockowej sekcji z szeroką, symfoniczną masą brzmienia.
Jak poprawnie rozumieć i wymawiać Procol Harum?
W języku polskim najczęściej spotyka się wymowę zbliżoną do „prokol harum”. Nie trzeba jednak na siłę szukać polskiego odpowiednika ani tłumaczyć tej nazwy przy każdym użyciu. Procol Harum to przede wszystkim nazwa własna zespołu, podobnie jak Pink Floyd czy The Rolling Stones.
Częstym błędem jest przekonanie, że każdy człon nazwy musi mieć jedno konkretne, słownikowe znaczenie. W tym przypadku tak nie jest. Historia zespołu pokazuje raczej, jak nazwa może zyskać znaczenie dopiero po latach, dzięki skojarzeniom z muzyką, tekstami i wizerunkiem artystów.
Podobną ciekawość budzą obcojęzyczne określenia pojawiające się w tytułach piosenek. Dobrym przykładem jest znaczenie Azizam, gdzie odbiorca również chce wiedzieć nie tylko, jak brzmi dane słowo, ale też jakie emocje i kulturowe skojarzenia ze sobą niesie.
Najczęstsze nieporozumienia wokół nazwy
Najważniejsze jest oddzielenie faktów od późniejszych dopowiedzeń. Nazwa nie została wybrana dlatego, że członkowie zespołu chcieli stworzyć wyszukaną łacińską sentencję. Nie była też bezpośrednim opisem gatunku muzycznego. Najpierw była nazwą kota, a dopiero później obrosła językową legendą.
- To nie jest zwykłe łacińskie zdanie, mimo że brzmi łacińsko.
- Nie ma jednej pewnej wersji pierwotnego zapisu, ponieważ w źródłach pojawiają się różne formy imienia kota.
- „Poza tymi rzeczami” to interpretacja, a nie bezdyskusyjny przekład.
- Nazwa nie oznacza gatunku muzycznego. Zespół bywa łączony z rockiem progresywnym, art rockiem i rockiem symfonicznym, ale nazwa nie odnosi się do żadnego z tych terminów.
Właśnie dlatego ostrożna odpowiedź jest lepsza niż efektowna, ale zbyt kategoryczna legenda. Można powiedzieć, że Procol Harum kojarzy się z ideą wyjścia poza utarte schematy, lecz nie należy udawać, że takie znaczenie było od początku świadomie zaplanowane.
Co najlepiej zapamiętać o Procol Harum?
Jeżeli chcesz zapamiętać tylko jedną rzecz, niech będzie nią ta: Procol Harum to nazwa zaczerpnięta od rodowodowego kota, której później przypisano poetyckie, częściowo łacińskie znaczenie. Tłumaczenie „z dala od tych rzeczy” jest interesujące, ale nie zastępuje prawdziwej historii powstania nazwy.
Dla mnie to jedna z tych muzycznych ciekawostek, które dobrze pokazują, że nazwa zespołu nie zawsze rodzi się przy biurku podczas starannej burzy mózgów. Czasem wystarczy przypadkowy dokument, telefonicznie przekręcone słowo i muzyka na tyle oryginalna, by po latach nadać temu przypadkowi własną legendę.
