Deszcz, wiatr i duża różnica temperatur potrafią zmienić przyjemny spacer w naprawdę trudną wyprawę. Dylemat, jak się ubrać w góry, najlepiej rozwiązać nie jednym grubym ubraniem, lecz dobrze dobranymi warstwami, obuwiem i dodatkami. Poniżej pokazuję, co założyć latem, jesienią i zimą, jak dopasować strój do trasy oraz których błędów sam unikałbym na szlaku.
Najważniejsze zasady wygodnego stroju na górską trasę
- Ubieraj się warstwowo, aby łatwo reagować na wiatr, deszcz i wysiłek.
- Wybierz obuwie z przyczepną podeszwą, dopasowane do podłoża i trudności szlaku.
- Unikaj bawełny, która szybko chłonie wilgoć i długo schnie.
- Zawsze miej kurtkę przeciwdeszczową, nawet przy dobrej prognozie.
- Sprawdź trasę i pogodę, bo warunki na grani mogą różnić się od tych w dolinie.
Dopasuj strój do trasy i pogody
Najpierw patrzę na charakter trasy, a dopiero później na porę roku. Inaczej ubiorę się na godzinny spacer doliną, inaczej na kamienisty szlak w Tatrach, a jeszcze inaczej na całodniowe przejście z dużą różnicą wysokości.
Znaczenie ma także wysokość. Na otwartym grzbiecie wiatr może mocno obniżyć odczuwalną temperaturę, nawet gdy na parkingu świeci słońce. Dlatego do plecaka pakuję rzeczy, których być może nie założę od razu, ale które mogą uratować komfort podczas postoju.
| Rodzaj wyjścia | Praktyczny zestaw |
|---|---|
| Łatwy spacer doliną | Koszulka techniczna, lekkie spodnie lub szorty, wygodne buty trekkingowe, cienka kurtka |
| Całodniowy szlak | Trzy warstwy odzieży, spodnie trekkingowe, zapasowe skarpety, kurtka przeciwdeszczowa, czapka lub komin |
| Kamienisty i eksponowany szlak | Stabilne buty z dobrą podeszwą, długie spodnie, odzież chroniąca przed wiatrem i rękawiczki |
| Zimowa wędrówka | Ciepła warstwa izolacyjna, odzież przeciwwiatrowa, nieprzemakalne buty, raczki lub inne zabezpieczenie zależnie od warunków |
Nie sugeruję się wyłącznie temperaturą podaną dla najbliższej miejscowości. Prognoza dla doliny nie opisuje dokładnie warunków na szczycie, dlatego przed wyjściem sprawdzam także wiatr, opady, oblodzenie i długość dnia.
Zbuduj ubiór z trzech warstw
Warstwa przy skórze
Pierwsza warstwa ma odprowadzać pot i ograniczać uczucie wilgoci. Najlepiej sprawdza się koszulka syntetyczna albo wykonana z wełny merino. Materiał syntetyczny zwykle szybciej schnie, natomiast merino dobrze reguluje temperaturę i wolniej przejmuje zapachy.
Bawełniana koszulka jest słabym wyborem na dłuższą trasę. Gdy nasiąknie potem lub deszczem, długo pozostaje mokra, a podczas postoju może szybko wychłodzić ciało.
Warstwa ocieplająca
Drugą warstwę może stanowić cienki polar, bluza trekkingowa albo lekka kurtka puchowa. Jej zadaniem jest zatrzymywanie ciepła, ale bez ograniczania ruchów. Na podejściu często ją zdejmuję, a zakładam ponownie dopiero przed dłuższym postojem.
W chłodnych miesiącach dobrze działa cienka warstwa izolacyjna zamiast jednej bardzo grubej bluzy. Łatwiej wtedy regulować temperaturę i nie trzeba znosić przegrzania podczas marszu.
Warstwa zewnętrzna
Na wierzch przydaje się kurtka przeciwdeszczowa lub przeciwwiatrowa. Model typu hardshell chroni przed deszczem i wiatrem, a softshell zapewnia większą oddychalność oraz swobodę ruchów, lecz nie zawsze zastąpi pełną ochronę przed ulewą.
Kurtkę najlepiej trzymać w łatwo dostępnym miejscu, a nie na samym dnie plecaka. Zakładanie ochrony przed deszczem kilka minut wcześniej jest znacznie przyjemniejsze niż przebieranie się po całkowitym przemoczeniu.
Buty, skarpety i dodatki robią dużą różnicę
Na łatwym, suchym szlaku wystarczą lekkie buty trekkingowe z przyczepną podeszwą. Na kamieniach, błocie i mokrych korzeniach ważniejsze stają się stabilność, głębszy bieżnik i dobre dopasowanie niż sama masa obuwia.
Wysokie buty mogą dodatkowo chronić kostkę, ale nie są automatycznie najlepsze dla każdego. Jeśli są sztywne, ciężkie i źle dopasowane, będą męczyć bardziej niż lżejszy model. Najgorszym pomysłem pozostają miejskie trampki, sandały i buty z gładką podeszwą.
Skarpety powinny być techniczne, dobrze dopasowane i pozbawione grubych szwów w miejscach narażonych na otarcia. Na dłuższą wyprawę zabieram zapasową parę skarpet, ponieważ sucha zmiana potrafi poprawić komfort bardziej niż kolejna bluza.
Nie pomijam też drobnych dodatków. Czapka, komin, rękawiczki, okulary przeciwsłoneczne i krem z filtrem zajmują niewiele miejsca, a chronią przed zimnem, słońcem i wiatrem. Przy silnym nasłonecznieniu okulary są potrzebne również latem, szczególnie na odsłoniętych odcinkach.
Latem, jesienią i zimą potrzebujesz innego zestawu
Lato
Latem najlepiej sprawdzają się lekkie, szybkoschnące ubrania. Na odsłoniętym szlaku warto wybrać koszulkę zakrywającą ramiona i lekkie spodnie, ponieważ chronią przed słońcem, owadami oraz otarciami.
Nie rezygnowałbym z kurtki przeciwdeszczowej tylko dlatego, że rano jest bezchmurnie. Letnia burza może pojawić się szybko, a mokra koszulka i wiatr na grani skutecznie odbierają komfort.
Jesień i wiosna
W okresach przejściowych najważniejsza jest możliwość szybkiej zmiany stroju. Przydają się cienkie warstwy, spodnie trekkingowe, polar lub lekka izolacja oraz kurtka chroniąca przed wiatrem i deszczem.
Wiosną i jesienią szlak często jest mokry, błotnisty albo oblodzony w zacienionych miejscach. Dlatego przyczepna podeszwa i zapasowe skarpety mają większe znaczenie niż modny wygląd całego zestawu.
Przeczytaj również: Gulasz z kociołka żeliwnego na ognisku bez przypalania
Zima
Zimą potrzebujesz nie tylko ciepła, ale też ochrony przed wilgocią i wiatrem. Zestaw powinien obejmować bieliznę termiczną, warstwę izolacyjną, kurtkę przeciwwiatrową, ciepłe spodnie lub warstwę docieplającą oraz nieprzemakalne rękawiczki.
Na oblodzonych trasach przydają się raczki, czyli nakładki z metalowymi zębami poprawiającymi przyczepność. Ich użycie zależy od warunków, ale zwykłe buty trekkingowe nie zawsze wystarczą na lód. Zimą trzeba też zostawić większy zapas czasu, bo krótki dzień i wolniejsze tempo zmieniają charakter nawet znanej trasy.
Sprawdź strój przed wyjściem i unikaj prostych błędów
Przed ruszeniem robię krótki test. Idę kilka minut w pełnym zestawie, sprawdzam, czy nic nie uciska, czy plecak nie podwija ubrania i czy mogę swobodnie podnosić kolana. Nowych butów nie zakładam pierwszy raz na długą trasę, bo nawet dobrze dopasowany model może wymagać rozchodzenia.
Najczęstsze błędy to zbyt gruba kurtka na podejściu, brak zapasowej warstwy, bawełniana odzież i lekceważenie wiatru. Zdarza się też, że ktoś pakuje za dużo ciężkich ubrań, ale zapomina o rzeczach naprawdę praktycznych, takich jak peleryna, rękawiczki czy dodatkowe skarpety.
Ubrania powinny być dostępne bez przekopywania całego plecaka. Przydatne rzeczy, takie jak kurtka, czapka i rękawiczki, trzymam blisko górnej części bagażu. Jeśli kompletujesz również pozostały sprzęt, pomocna będzie lista rzeczy w góry, szczególnie przed pierwszą całodniową wyprawą.
Na trasach z noclegiem dochodzą dodatkowe wymagania dotyczące izolacji i ochrony przed wilgocią. Odzież na zmianę musi być sucha, a planowanie miejsca postoju powinno uwzględniać lokalne przepisy. Przy biwaku dobrze wcześniej sprawdzić zasady biwakowania na dziko, zamiast zakładać, że każda spokojna polana nadaje się na nocleg.
Najlepszy zestaw to taki, który pozwala reagować
Nie istnieje jeden idealny strój na każdą górską wycieczkę. Najbardziej uniwersalny zestaw składa się z koszulki odprowadzającej wilgoć, lekkiej warstwy ocieplającej, kurtki przeciwdeszczowej, wygodnych spodni, technicznych skarpet i obuwia dopasowanego do podłoża.
Przed wyjściem sprawdzam trasę, prognozę oraz czas powrotu, a potem dokładam jedną warstwę awaryjną. W górach lepiej mieć ubranie, którego nie użyjesz, niż potrzebować rzeczy pozostawionej w domu.
